Drewno konstrukcyjne - Pergole, wiaty i altany – drewno klejone BSH czy lite kantówki? Porównanie trwałości

Pergole, wiaty oraz altany ogrodowe od kilku lat zyskują na popularności i trudno uznać to za chwilową modę. Coraz więcej inwestorów traktuje ogród jako naturalne przedłużenie domu, a nie jedynie przestrzeń użytkową. Zadaszony taras, nowoczesna pergola czy solidna wiata garażowa przestają być dodatkiem, a stają się integralnym elementem architektury posesji. Wraz z rosnącymi oczekiwaniami estetycznymi i funkcjonalnymi pojawia się jednak fundamentalne pytanie dotyczące materiału konstrukcyjnego. Czy lepiej postawić na tradycyjne lite kantówki, czy może zainwestować w drewno klejone warstwowo BSH, które coraz częściej pojawia się w nowoczesnych realizacjach? Wybór ten nie jest wyłącznie kwestią ceny, lecz przede wszystkim trwałości, stabilności i tego, jak konstrukcja będzie wyglądała po pięciu, dziesięciu czy piętnastu latach użytkowania w zmiennych warunkach atmosferycznych.

Drewno lite, czyli klasyczne kantówki, belki lub słupy, to materiał znany i stosowany od dziesięcioleci. Najczęściej pozyskuje się je z takich gatunków jak świerk, sosna czy modrzew, a następnie suszy komorowo i struga czterostronnie. W wersji konstrukcyjnej spotyka się je pod oznaczeniami C24 lub KVH. Mimo obróbki technologicznej pozostaje ono jednak materiałem w pełni naturalnym, z widocznymi słojami, sękami i włóknami biegnącymi w jednym kierunku. Ta naturalność jest jednocześnie zaletą i wadą. Z jednej strony daje niepowtarzalny, rustykalny charakter, z drugiej wiąże się z obecnością wewnętrznych naprężeń, które ujawniają się wraz ze zmianami wilgotności i temperatury. To właśnie one odpowiadają za paczenie się belek, ich skręcanie oraz pękanie, szczególnie w przypadku elementów o większym przekroju.

Czym dokładnie jest drewno BSH i lite kantówki?

Drewno klejone warstwowo BSH, znane również jako glulam lub Brettschichtholz, powstaje w zupełnie inny sposób. Zamiast jednego litego elementu wykorzystuje się kilka, a czasem nawet kilkanaście cienkich lameli, które są wcześniej starannie wysuszone, selekcjonowane i pozbawiane największych wad. Następnie klei się je warstwowo, zachowując równoległy układ włókien. Dzięki temu defekty, takie jak sęki czy drobne pęknięcia, rozkładają się równomiernie w przekroju, a największe słabości materiału są eliminowane jeszcze przed produkcją gotowej belki. Efektem jest drewno o bardzo przewidywalnych parametrach technicznych, znacznie większej stabilności wymiarowej i wyższej odporności na odkształcenia.

W praktyce różnice pomiędzy tymi dwoma rozwiązaniami stają się szczególnie widoczne w warunkach zewnętrznych, czyli tam, gdzie drewno jest nieustannie narażone na deszcz, słońce, mróz oraz zmienne obciążenia. Lite kantówki, zwłaszcza o przekroju powyżej dziesięciu lub dwunastu centymetrów, mają tendencję do intensywnej pracy. Cykle nawilżania i wysychania powodują powstawanie naprężeń, które z czasem prowadzą do pęknięć i skręcania słupów. Po kilku latach użytkowania często można zauważyć, że konstrukcja traci idealną geometrię, a na powierzchni drewna pojawiają się głębokie rysy i nieregularne szczeliny. W przypadku drewna BSH skala tego zjawiska jest nieporównywalnie mniejsza. Warstwowa budowa skutecznie rozprasza naprężenia, a niska wilgotność końcowa materiału sprawia, że reaguje on znacznie spokojniej na zmiany pogody.

Porównanie kluczowych cech – trwałość w warunkach zewnętrznych

Różnice dotyczą również nośności i możliwości projektowych. Choć dobrej jakości drewno lite w klasie C24 oferuje solidną wytrzymałość, to w przypadku większych rozpiętości szybko pojawiają się ograniczenia. Aby uniknąć ugięć, konieczne jest stosowanie masywnych belek lub dodatkowych podpór, co nie zawsze idzie w parze z nowoczesną estetyką. Drewno BSH pozwala na projektowanie smuklejszych słupów i dłuższych przęseł bez kompromisów w zakresie bezpieczeństwa. Z tego powodu jest chętnie wykorzystywane w dużych pergolach, nowoczesnych wiatach garażowych czy zadaszeniach tarasów, gdzie liczy się lekkość formy i otwarta przestrzeń.

Co naprawdę najbardziej niszczy drewno w ogrodzie?

Największe zniszczenia drewna stosowanego w ogrodzie nie wynikają z jednego czynnika, lecz z długotrwałego i powtarzalnego oddziaływania kilku zjawisk, które wzajemnie się wzmacniają. Kluczową rolę odgrywają cykle nawilżania i wysychania, ponieważ to właśnie one generują największe naprężenia wewnątrz struktury drewna. Każdy deszcz, rosa czy topniejący śnieg powodują pęcznienie włókien, a następnie ich gwałtowne kurczenie się podczas słonecznych i wietrznych dni. Ten nieustanny ruch materiału prowadzi z czasem do pękania, rozwarstwiania się powierzchni oraz trwałych deformacji w postaci skręcania i paczenia elementów konstrukcyjnych. Im grubsze i mniej stabilne drewno, tym skutki tych procesów są bardziej widoczne.

Równie destrukcyjne jest długotrwałe zawilgocenie, szczególnie w miejscach, gdzie drewno ma bezpośredni kontakt z gruntem lub gdzie nie ma możliwości swobodnego wysychania. Stała wilgoć tworzy idealne warunki do rozwoju grzybów, sinicy oraz procesów gnilnych, które stopniowo osłabiają strukturę materiału od wewnątrz, często zanim jakiekolwiek uszkodzenia staną się widoczne na powierzchni. W takich warunkach nawet solidne elementy nośne mogą w ciągu kilku lat stracić znaczną część swojej wytrzymałości, co bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo całej konstrukcji.

Nie można także pomijać wpływu promieniowania UV, które choć nie niszczy drewna w sposób natychmiastowy, to systematycznie degraduje jego powierzchnię. Pod wpływem słońca naturalne ligniny ulegają rozpadowi, co prowadzi do szarzenia, matowienia i zwiększonej podatności na wnikanie wilgoci. Niezabezpieczone drewno traci w ten sposób swoją warstwę ochronną, a procesy niszczące zachodzą coraz szybciej. Dodatkowym obciążeniem są siły mechaniczne, takie jak zalegający śnieg czy porywisty wiatr, które w przypadku dużych rozpiętości i smukłych elementów konstrukcyjnych powodują ugięcia, mikropęknięcia i zmęczenie materiału. Z czasem te niewielkie uszkodzenia kumulują się, prowadząc do trwałych odkształceń i skrócenia żywotności całej konstrukcji ogrodowej.

Wygląd po latach

Nie bez znaczenia pozostaje również wygląd konstrukcji po latach. Drewno lite starzeje się w sposób bardziej nieprzewidywalny. Nawet przy regularnej konserwacji pęknięcia i zmiany kształtu są niemal nieuniknione. Dla jednych będzie to wada, dla innych element naturalnego uroku. Drewno klejone BSH zachowuje natomiast gładką powierzchnię i stabilny kształt przez znacznie dłuższy czas. Oczywiście również ono szarzeje pod wpływem promieniowania UV, jednak proces ten jest bardziej równomierny, a ewentualne odnowienie powłoki ochronnej daje lepszy efekt wizualny.

Największymi wrogami każdej drewnianej konstrukcji ogrodowej pozostają woda i brak możliwości wysychania. To właśnie długotrwałe zawilgocenie, kontakt z gruntem oraz ograniczona cyrkulacja powietrza prowadzą do rozwoju grzybów, sinicy i zgnilizny. W tym kontekście rodzaj drewna ma znaczenie, ale jeszcze ważniejsze jest prawidłowe posadowienie konstrukcji. Nawet najlepsze drewno klejone ulegnie degradacji w ciągu kilku lat, jeśli dolna część słupów będzie stale narażona na wodę. Z kolei dobrze zabezpieczone i odseparowane od gruntu lite kantówki potrafią przetrwać kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat.

Wybór pomiędzy BSH a drewnem litym bardzo często sprowadza się do kompromisu pomiędzy budżetem a oczekiwaniami. Lite kantówki wciąż pozostają rozwiązaniem atrakcyjnym cenowo i w prostych, niewielkich konstrukcjach sprawdzają się zupełnie dobrze. Jeśli ktoś ceni naturalny charakter drewna, nie boi się regularnej konserwacji i akceptuje fakt, że po kilku latach mogą pojawić się pęknięcia lub drobne korekty geometrii, drewno lite będzie rozsądnym wyborem. W przypadku większych inwestycji, nowoczesnych projektów oraz konstrukcji, które mają zachować idealny wygląd i stabilność przez kilkanaście czy kilkadziesiąt lat, drewno klejone BSH staje się rozwiązaniem niemal bezkonkurencyjnym, mimo wyższej ceny początkowej.

Ostatecznie najważniejsza zasada pozostaje niezmienna niezależnie od roku i trendów. Trwałość pergoli, wiaty czy altany nie zależy wyłącznie od rodzaju drewna, lecz od całościowego podejścia do projektu i wykonania. Solidne kotwy, odpowiedni dystans od gruntu, prawidłowe odwodnienie oraz regularna impregnacja potrafią zdziałać więcej niż sam wybór droższego materiału. To właśnie połączenie dobrego projektu, właściwego drewna i konsekwentnej konserwacji sprawia, że konstrukcja ogrodowa może cieszyć oko i spełniać swoją funkcję przez naprawdę długie lata.

Podsumowanie – szybki wybór 2026